Λοιμώδης Μονοπυρήνωση: Συμπτώματα, Διάγνωση και Θεραπεία

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση, γνωστή και ως «νόσος του φιλιού», είναι μια ιογενής λοίμωξη που προκαλείται κατά κύριο λόγο από τον ιό Epstein-Barr (EBV), έναν ιό της οικογένειας των ερπητοϊών. Είναι εξαιρετικά συχνή: η μεγάλη πλειονότητα των ενηλίκων παγκοσμίως έχει μολυνθεί κάποια στιγμή από τον EBV, συνήθως χωρίς να το αντιληφθεί. Όταν όμως η πρώτη επαφή με τον ιό γίνεται στην εφηβεία ή στη νεαρή ενήλικη ζωή, εμφανίζεται συχνότερα η τυπική εικόνα της μονοπυρήνωσης, με πυρετό, πονόλαιμο, διογκωμένους λεμφαδένες και έντονη κόπωση που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες.

Στο άρθρο αυτό θα βρείτε τι είναι η λοιμώδης μονοπυρήνωση, πώς μεταδίδεται, ποια συμπτώματα την ξεχωρίζουν από μια απλή αμυγδαλίτιδα, πώς επιβεβαιώνεται με εξετάσεις αίματος, πώς αντιμετωπίζεται στο σπίτι και πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια.

Πώς μεταδίδεται η λοιμώδης μονοπυρήνωση

Ο ιός Epstein-Barr βρίσκεται στο σάλιο και μεταδίδεται κυρίως με το φιλί, την κοινή χρήση ποτηριών, μπουκαλιών, πιρουνιών ή οδοντόβουρτσας, καθώς και με τα σταγονίδια του βήχα και του φταρνίσματος. Σπανιότερα μεταδίδεται με μετάγγιση αίματος ή μεταμόσχευση οργάνων. Ο χρόνος επώασης είναι μεγάλος, περίπου 4 έως 6 εβδομάδες, γι’ αυτό συχνά ο ασθενής δεν θυμάται από ποιον μπορεί να κόλλησε. Ο ιός αποβάλλεται στο σάλιο για αρκετούς μήνες μετά τη νόσηση και, ενίοτε, κατά διαστήματα για όλη τη ζωή, πράγμα που εξηγεί γιατί η μετάδοση είναι τόσο διαδεδομένη.

Συμπτώματα

Σε μικρά παιδιά η λοίμωξη είναι συνήθως ήπια ή ασυμπτωματική. Σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες η κλασική εικόνα περιλαμβάνει:

• Έντονη κόπωση και αδυναμία, που συχνά προηγείται των άλλων συμπτωμάτων και μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες έως λίγους μήνες.
• Πυρετό, συνήθως 38–39,5°C, για 1 έως 2 εβδομάδες.
• Έντονο πονόλαιμο με διογκωμένες, ερυθρές αμυγδαλές, συχνά με λευκωπό επίχρισμα, που μοιάζει με στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα.
• Διογκωμένους λεμφαδένες, χαρακτηριστικά στο πίσω μέρος του λαιμού, αλλά και στις μασχάλες ή τη βουβωνική χώρα.
• Πονοκέφαλο και μυαλγίες.
• Διόγκωση του σπλήνα σε περίπου τους μισούς ασθενείς, και σπανιότερα του ήπατος, με ήπιο πόνο στο αριστερό ή δεξιό άνω τμήμα της κοιλιάς.
• Εξάνθημα, ιδιαίτερα χαρακτηριστικό όταν ο ασθενής λάβει κατά λάθος αμοξικιλλίνη ή αμπικιλλίνη για υποτιθέμενη βακτηριακή αμυγδαλίτιδα.
• Οίδημα των βλεφάρων και απώλεια όρεξης.

Τα περισσότερα συμπτώματα υποχωρούν μέσα σε 2 έως 4 εβδομάδες, αλλά η κόπωση μπορεί να επιμείνει περισσότερο.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η κλινική εικόνα από μόνη της δεν αρκεί, γιατί η μονοπυρήνωση μοιάζει με τη στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, τη φαρυγγίτιδα από άλλους ιούς, τη λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό ή την τοξοπλάσμωση. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με εξετάσεις αίματος:

• Γενική αίματος: αυξημένος αριθμός λεμφοκυττάρων, με χαρακτηριστικά «άτυπα» λεμφοκύτταρα στο επίχρισμα.
• Δοκιμασία ετερόφιλων αντισωμάτων (Monospot ή Paul-Bunnell): γρήγορη εξέταση, που όμως μπορεί να είναι αρνητική την πρώτη εβδομάδα και συχνά είναι αρνητική σε μικρά παιδιά.
• Ειδικά αντισώματα έναντι του EBV (VCA IgM, VCA IgG, EBNA): ξεχωρίζουν την πρόσφατη λοίμωξη από παλαιότερη επαφή με τον ιό.
• Ηπατικά ένζυμα (SGOT, SGPT): είναι συχνά ήπια αυξημένα και ελέγχονται για να παρακολουθηθεί η συμμετοχή του ήπατος.
• Καλλιέργεια ή ταχύ τεστ στρεπτοκόκκου από τον φάρυγγα, για να αποκλειστεί συνυπάρχουσα βακτηριακή λοίμωξη.

Όλες αυτές οι εξετάσεις μπορούν να γίνουν με αιμοληψία κατ’ οίκον, ώστε ο ασθενής με πυρετό και έντονη κόπωση να μη χρειαστεί να μετακινηθεί.

Θεραπεία της λοιμώδους μονοπυρήνωσης

Δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία ούτε εμβόλιο για τον ιό Epstein-Barr. Τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία θέση, εκτός αν συνυπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, την οποία θα διαγνώσει ο γιατρός. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική:

• Ανάπαυση, χωρίς όμως υποχρεωτικό κλινοστατισμό. Ο ασθενής επιστρέφει σταδιακά στις δραστηριότητές του ανάλογα με το πώς νιώθει.
• Επαρκή υγρά: νερό, χυμοί, ζωμοί, ιδιαίτερα όσο υπάρχει πυρετός.
• Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη για τον πυρετό και τον πόνο, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού. Η ασπιρίνη αποφεύγεται σε παιδιά και εφήβους.
• Γαργάρες με αλατόνερο, παγωτά ή δροσερά ροφήματα για τον πονόλαιμο.
• Κορτικοστεροειδή μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως όταν οι αμυγδαλές διογκώνονται τόσο ώστε να δυσκολεύουν την αναπνοή, πάντα με ιατρική απόφαση.

Το πιο σημαντικό μέτρο πρόληψης επιπλοκών είναι η αποφυγή αθλημάτων επαφής και έντονης σωματικής άσκησης για τουλάχιστον 3 έως 4 εβδομάδες από την έναρξη των συμπτωμάτων, όσο ο σπλήνας παραμένει διογκωμένος, γιατί υπάρχει κίνδυνος ρήξης του. Ο γιατρός θα σας πει πότε είναι ασφαλής η επιστροφή στην άθληση.

Φροντίδα στο σπίτι με τη Nosileia247

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση αντιμετωπίζεται σχεδόν πάντα στο σπίτι, αλλά ο ασθενής χρειάζεται αξιόπιστη διάγνωση και παρακολούθηση. Οι έμπειροι εξωτερικοί συνεργάτες της Nosileia247 καλύπτουν όλη την Αττική, 24 ώρες το 24ωρο:

• Επίσκεψη γιατρού στο σπίτι ή παθολόγου στο σπίτι για την κλινική εξέταση, τον έλεγχο του φάρυγγα, των λεμφαδένων και του σπλήνα, και για να αποφασιστεί αν χρειάζονται περαιτέρω εξετάσεις.
• Αιμοληψία στο σπίτι για γενική αίματος, Monospot, αντισώματα EBV και ηπατικό έλεγχο, με αποστολή των αποτελεσμάτων στον γιατρό.
• Ενδοφλέβια χορήγηση ορών για την ενυδάτωση, όταν ο έντονος πονόλαιμος εμποδίζει τη λήψη υγρών.
• Νοσηλευτής στο σπίτι για την παρακολούθηση της θερμοκρασίας και της γενικής κατάστασης σε ασθενείς με παρατεταμένο πυρετό.

Πότε να ζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Παρότι η νόσος είναι συνήθως καλοήθης, καλέστε γιατρό ή το 166 αν εμφανιστεί:

• Ξαφνικός, έντονος πόνος στο αριστερό άνω τμήμα της κοιλιάς ή στον αριστερό ώμο, ζάλη, ωχρότητα ή λιποθυμική τάση, ιδίως μετά από χτύπημα ή έντονη προσπάθεια. Μπορεί να πρόκειται για ρήξη σπλήνα, που είναι επείγον χειρουργικό περιστατικό.
• Δυσκολία στην αναπνοή ή στην κατάποση, σιελόρροια, αδυναμία να ανοίξει το στόμα ή θορυβώδης αναπνοή στον ύπνο, από πολύ διογκωμένες αμυγδαλές ή απόστημα.
• Πυρετός που επιμένει πάνω από 10 ημέρες ή επανεμφανίζεται αφού είχε υποχωρήσει.
• Έντονος πονοκέφαλος με αυχενική δυσκαμψία, σύγχυση ή σπασμοί.
• Κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών, σκούρα ούρα.
• Αδυναμία λήψης υγρών και σημάδια αφυδάτωσης.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί η λοιμώδης μονοπυρήνωση;

Ο πυρετός και ο πονόλαιμος υποχωρούν συνήθως σε 1 έως 2 εβδομάδες, οι λεμφαδένες σε 2 έως 4 εβδομάδες, ενώ η κόπωση μπορεί να διαρκέσει 1 έως 2 μήνες ή, σπανιότερα, περισσότερο.

Μπορώ να κολλήσω ξανά μονοπυρήνωση;

Μετά τη λοίμωξη ο ιός παραμένει «αδρανής» στον οργανισμό για πάντα και ο ασθενής αποκτά ανοσία. Η δεύτερη νόσηση είναι εξαιρετικά σπάνια, αν και ο ιός μπορεί να επανενεργοποιηθεί χωρίς συμπτώματα και να αποβάλλεται στο σάλιο.

Χρειάζονται αντιβιοτικά;

Όχι, γιατί πρόκειται για ιό. Μάλιστα, η αμοξικιλλίνη και η αμπικιλλίνη προκαλούν συχνά εκτεταμένο εξάνθημα σε ασθενείς με μονοπυρήνωση. Αντιβιοτικό δίνεται μόνο αν ο γιατρός επιβεβαιώσει συνυπάρχουσα στρεπτοκοκκική λοίμωξη.

Πότε μπορώ να επιστρέψω στο σχολείο ή στη δουλειά;

Όταν υποχωρήσει ο πυρετός και νιώθετε αρκετά δυνατοί. Δεν απαιτείται απομόνωση, καθώς ο ιός μεταδίδεται δύσκολα χωρίς στενή επαφή με σάλιο. Αποφύγετε όμως το μοίρασμα ποτηριών και σκευών.

Εμφανίζεται μονοπυρήνωση σε μεγαλύτερες ηλικίες;

Ναι, αν και σπανιότερα. Σε ενήλικες άνω των 40 ετών η εικόνα είναι συχνά άτυπη, με παρατεταμένο πυρετό και ηπατική συμμετοχή χωρίς έντονο πονόλαιμο ή διογκωμένους λεμφαδένες, γι’ αυτό και η διάγνωση καθυστερεί περισσότερο.

Πηγές: CDC – About Epstein-Barr Virus and Infectious Mononucleosis· Mayo Clinic – Mononucleosis· NHS – Glandular fever.