Αμυγδαλίτιδα: Αίτια, Συμπτώματα, Διάγνωση και Θεραπεία

Η αμυγδαλίτιδα είναι η φλεγμονή των παρίσθμιων αμυγδαλών, των δύο λεμφικών «μαξιλαριών» που βρίσκονται στο πίσω μέρος του φάρυγγα, δεξιά και αριστερά από τη σταφυλή. Οι αμυγδαλές είναι μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος και λειτουργούν ως πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στα μικρόβια που εισέρχονται από το στόμα και τη μύτη· ακριβώς γι’ αυτό μολύνονται συχνά και οι ίδιες. Η αμυγδαλίτιδα είναι πολύ συχνή στα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, αλλά εμφανίζεται και σε εφήβους και ενήλικες.

Στο άρθρο αυτό θα βρείτε τι προκαλεί την αμυγδαλίτιδα, πώς ξεχωρίζει η ιογενής από τη στρεπτοκοκκική μορφή, πώς γίνεται η διάγνωση, πότε χρειάζονται αντιβιοτικά, τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι και πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια.

Αίτια αμυγδαλίτιδας

Στις περισσότερες περιπτώσεις, περίπου 7 στις 10, η αμυγδαλίτιδα οφείλεται σε ιούς: αδενοϊούς, ρινοϊούς, ιούς της γρίπης, ιούς παραϊνφλουέντζας, κορονοϊούς και τον ιό Epstein-Barr, που προκαλεί τη λοιμώδη μονοπυρήνωση.

Η σημαντικότερη βακτηριακή αιτία είναι ο β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος της ομάδας Α (Streptococcus pyogenes), που ευθύνεται για περίπου 15–30% των περιπτώσεων στα παιδιά 5–15 ετών και για 5–15% στους ενήλικες. Η στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα έχει σημασία γιατί, αν δεν θεραπευθεί, μπορεί σπάνια να οδηγήσει σε ρευματικό πυρετό ή σε μεταστρεπτοκοκκική σπειραματονεφρίτιδα. Άλλα βακτήρια είναι λιγότερο συχνά.

Η λοίμωξη μεταδίδεται με τα σταγονίδια του βήχα και του φταρνίσματος και με τα χέρια, γι’ αυτό εξαπλώνεται εύκολα σε σχολεία και μέσα στην οικογένεια.

Συμπτώματα

Τα τυπικά συμπτώματα της οξείας αμυγδαλίτιδας είναι:

• Πονόλαιμος, συχνά έντονος, με πόνο κατά την κατάποση.
• Κόκκινες, διογκωμένες αμυγδαλές, συχνά με λευκά ή κιτρινωπά στίγματα ή επίχρισμα (πύον).
• Πυρετός, συνήθως 38°C και άνω.
• Διογκωμένοι και ευαίσθητοι λεμφαδένες στον λαιμό.
• Πονοκέφαλος, κόπωση, βραχνάδα ή αλλαγή στη φωνή.
• Δύσοσμη αναπνοή.
• Στα μικρά παιδιά: κοιλιακός πόνος, ναυτία ή έμετος, άρνηση φαγητού, σιελόρροια.

Ορισμένα σημεία κατευθύνουν προς ιογενή αιτία: βήχας, συνάχι, βραχνάδα, επιπεφυκίτιδα, διάρροια. Αντίθετα, η στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα εμφανίζεται συνήθως απότομα, με υψηλό πυρετό, πύον στις αμυγδαλές, πολύ ευαίσθητους λεμφαδένες, μικρές κόκκινες κηλίδες στην υπερώα και χωρίς βήχα ή συνάχι. Καμία κλινική εικόνα όμως δεν είναι απόλυτα διαγνωστική.

Διάγνωση

Ο γιατρός εξετάζει τον φάρυγγα, τους λεμφαδένες και τα αυτιά και εκτιμά με κλινικά κριτήρια (όπως τα κριτήρια Centor) την πιθανότητα στρεπτοκοκκικής λοίμωξης. Επειδή η κλινική εικόνα δεν αρκεί, η διάγνωση επιβεβαιώνεται με:

• Ταχύ τεστ ανίχνευσης στρεπτοκόκκου (strep test) από φαρυγγικό επίχρισμα, με αποτέλεσμα σε λίγα λεπτά.
• Καλλιέργεια φαρυγγικού επιχρίσματος, όταν το ταχύ τεστ είναι αρνητικό αλλά η υποψία παραμένει, ιδίως στα παιδιά.
• Εξετάσεις αίματος (γενική αίματος, CRP, Monospot ή αντισώματα EBV) όταν υπάρχει υποψία μονοπυρήνωσης ή επιπλοκών.

Η εξέταση από γιατρό, το strep test και η αιμοληψία μπορούν να γίνουν στο σπίτι, ώστε ένα παιδί ή ένας ενήλικας με πυρετό να μη χρειαστεί να περιμένει σε ιατρείο.

Θεραπεία

Ιογενής αμυγδαλίτιδα

Δεν χρειάζεται αντιβιοτικό· υποχωρεί μόνη της μέσα σε 3 έως 7 ημέρες. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική: ανάπαυση, άφθονα υγρά, παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη για τον πυρετό και τον πόνο (σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού και το βάρος του παιδιού), γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο για τους μεγαλύτερους, παστίλιες ή σπρέι για τον λαιμό σε ενήλικες, μαλακές τροφές και δροσερά ροφήματα. Η ασπιρίνη αποφεύγεται σε παιδιά και εφήβους.

Στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα

Χορηγείται αντιβιοτικό, συνήθως πενικιλίνη ή αμοξικιλλίνη για 10 ημέρες, ή εναλλακτικό σκεύασμα σε αλλεργία. Το αντιβιοτικό μειώνει τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη μεταδοτικότητα (ο ασθενής παύει να είναι μεταδοτικός 24 ώρες μετά την έναρξη) και τον κίνδυνο επιπλοκών. Είναι σημαντικό να ολοκληρωθεί ολόκληρο το σχήμα, ακόμη κι αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν νωρίτερα. Σε ασθενείς που δεν μπορούν να καταπιούν ή να κρατήσουν τα φάρμακα από το στόμα, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει ενέσιμη ή ενδοφλέβια χορήγηση αντιβιοτικού στο σπίτι.

Αμυγδαλεκτομή

Η χειρουργική αφαίρεση των αμυγδαλών εξετάζεται μόνο σε υποτροπιάζουσα αμυγδαλίτιδα (ενδεικτικά 7 ή περισσότερα επεισόδια σε έναν χρόνο, 5 ανά έτος για δύο χρόνια ή 3 ανά έτος για τρία χρόνια, με τεκμηριωμένα επεισόδια), σε αποφρακτική υπνική άπνοια από πολύ μεγάλες αμυγδαλές ή μετά από περιαμυγδαλικό απόστημα. Την απόφαση παίρνει ο ωτορινολαρυγγολόγος.

Φροντίδα στο σπίτι με τη Nosileia247

Η αμυγδαλίτιδα αντιμετωπίζεται στο σπίτι, αλλά η σωστή διάγνωση κρίνει αν χρειάζεται αντιβιοτικό ή όχι. Οι έμπειροι εξωτερικοί συνεργάτες της Nosileia247 έρχονται σε όλη την Αττική, 24 ώρες το 24ωρο:

• Επίσκεψη γιατρού στο σπίτι ή παθολόγου στο σπίτι για κλινική εξέταση, strep test και συνταγογράφηση.
• Αιμοληψία στο σπίτι για γενική αίματος, CRP ή έλεγχο για μονοπυρήνωση.
• Ενδοφλέβια χορήγηση ορών για ενυδάτωση ή αντιβιοτικών, όταν ο ασθενής δεν μπορεί να πιει ή να καταπιεί.
• Νοσηλευτής στο σπίτι για την παρακολούθηση ηλικιωμένων ή ανοσοκατεσταλμένων ασθενών με λοίμωξη του φάρυγγα.

Πότε να ζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

Καλέστε γιατρό ή το 166 αν εμφανιστεί:

• Δυσκολία στην αναπνοή, θορυβώδης αναπνοή ή αδυναμία να ξαπλώσει ο ασθενής.
• Αδυναμία κατάποσης υγρών ή σάλιου, έντονη σιελόρροια, δυσκολία να ανοίξει το στόμα ή «πνιχτή» φωνή· μπορεί να πρόκειται για περιαμυγδαλικό απόστημα, που χρειάζεται παροχέτευση.
• Οίδημα στον λαιμό ή στο πρόσωπο, δυσκαμψία αυχένα.
• Πυρετός πάνω από 39,5°C που δεν υποχωρεί με αντιπυρετικά, ή πυρετός που επιμένει πάνω από 3–4 ημέρες παρά το αντιβιοτικό.
• Σημάδια αφυδάτωσης: λίγα ούρα, ξηρό στόμα, υπνηλία, ιδίως σε μικρά παιδιά.
• Εξάνθημα σαν γυαλόχαρτο με πυρετό (πιθανή οστρακιά), ή, εβδομάδες αργότερα, πόνοι στις αρθρώσεις, οίδημα ή σκούρα ούρα.

Πρόληψη και μέτρα στο σπίτι

Δεν υπάρχει εμβόλιο για τον στρεπτόκοκκο της ομάδας Α, αλλά απλά μέτρα μειώνουν σημαντικά τη μετάδοση: συχνό πλύσιμο χεριών με σαπούνι, κάλυψη του βήχα και του φταρνίσματος με τον αγκώνα, αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών, σκευών και οδοντόβουρτσας, και αντικατάσταση της οδοντόβουρτσας του ασθενούς μετά τις πρώτες 24 ώρες αντιβιοτικού. Ο ασθενής με πυρετό μένει στο σπίτι. Το κάπνισμα, ενεργητικό ή παθητικό, ερεθίζει τον φάρυγγα και αυξάνει τη συχνότητα των λοιμώξεων, ιδίως στα παιδιά. Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός προλαμβάνει μία από τις ιογενείς αιτίες αμυγδαλίτιδας.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί η αμυγδαλίτιδα;

Η ιογενής υποχωρεί σε 3 έως 7 ημέρες. Η στρεπτοκοκκική βελτιώνεται μέσα σε 1 έως 2 ημέρες από την έναρξη του αντιβιοτικού, το οποίο όμως πρέπει να ολοκληρωθεί για 10 ημέρες.

Είναι μεταδοτική η αμυγδαλίτιδα;

Ναι, όσο διαρκούν τα συμπτώματα, μέσω σταγονιδίων και χεριών. Στη στρεπτοκοκκική μορφή ο ασθενής παύει να μεταδίδει 24 ώρες μετά την πρώτη δόση αντιβιοτικού, οπότε μπορεί να επιστρέψει στο σχολείο ή στη δουλειά αν δεν έχει πυρετό.

Χρειάζεται πάντα αντιβιοτικό όταν υπάρχει πύον στις αμυγδαλές;

Όχι. Τα λευκά στίγματα εμφανίζονται και σε ιογενείς λοιμώξεις, ιδίως στη μονοπυρήνωση. Το αντιβιοτικό δίνεται μόνο όταν επιβεβαιωθεί στρεπτόκοκκος ή όταν ο γιατρός το κρίνει με βάση τα κλινικά κριτήρια.

Μπορεί να πάθει αμυγδαλίτιδα κάποιος που έχει αφαιρέσει τις αμυγδαλές του;

Όχι αμυγδαλίτιδα, αλλά μπορεί να εμφανίσει φαρυγγίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του υπόλοιπου φάρυγγα, με παρόμοια συμπτώματα.

Πηγές: CDC – About Strep Throat· NHS – Tonsillitis· Mayo Clinic – Tonsillitis· AAO-HNS – Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children.