Φαρυγγίτιδα: Αίτια, Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Η φαρυγγίτιδα είναι η φλεγμονή του φάρυγγα, δηλαδή του πίσω μέρους του λαιμού, ανάμεσα στις αμυγδαλές και τον λάρυγγα. Είναι μία από τις συχνότερες αιτίες επίσκεψης σε γιατρό και ο κύριος λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι νιώθουν «πονόλαιμο». Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για μια αυτοπεριοριζόμενη ιογενή λοίμωξη που υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες· σε ένα μικρότερο ποσοστό όμως οφείλεται στον στρεπτόκοκκο και χρειάζεται αντιβιοτικό, ενώ η χρόνια φαρυγγίτιδα έχει συνήθως μη λοιμώδη αίτια, όπως η παλινδρόμηση ή το κάπνισμα.

Στο άρθρο αυτό εξηγούμε τα αίτια της οξείας και της χρόνιας φαρυγγίτιδας, τα συμπτώματα, τη διαφορά από την αμυγδαλίτιδα, πώς γίνεται η διάγνωση, πώς αντιμετωπίζεται στο σπίτι και πότε χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.

Φαρυγγίτιδα και αμυγδαλίτιδα: ποια η διαφορά

Οι δύο όροι συχνά χρησιμοποιούνται εναλλακτικά, γιατί οι ίδιοι ιοί και τα ίδια βακτήρια προσβάλλουν και τον φάρυγγα και τις αμυγδαλές, και οι δύο καταστάσεις συχνά συνυπάρχουν (φαρυγγοαμυγδαλίτιδα). Στη φαρυγγίτιδα κυριαρχεί η ερυθρότητα και ο ερεθισμός του οπίσθιου φαρυγγικού τοιχώματος, ενώ στην αμυγδαλίτιδα οι αμυγδαλές είναι διογκωμένες, συχνά με πύον. Άτομα που έχουν κάνει αμυγδαλεκτομή εξακολουθούν να παθαίνουν φαρυγγίτιδα.

Αίτια οξείας φαρυγγίτιδας

• Ιοί (η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων): ρινοϊοί και αδενοϊοί του κοινού κρυολογήματος, ιοί της γρίπης, κορονοϊοί, ιός Epstein-Barr (λοιμώδης μονοπυρήνωση), ιοί Coxsackie (ερπαγγίνα, νόσος χεριών-ποδιών-στόματος στα παιδιά).
• Στρεπτόκοκκος ομάδας Α: η κύρια βακτηριακή αιτία, με μέγιστη συχνότητα σε παιδιά 5–15 ετών, ιδίως τον χειμώνα και την άνοιξη.
• Άλλα βακτήρια, σπανιότερα: στρεπτόκοκκοι ομάδας C και G, μυκόπλασμα, χλαμύδια, γονόκοκκος.
• Μύκητες (Candida), κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους ή σε όσους χρησιμοποιούν εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή χωρίς να ξεπλένουν το στόμα.

Αίτια χρόνιας ή υποτροπιάζουσας φαρυγγίτιδας

Όταν ο πονόλαιμος ή ο ερεθισμός επιμένει για εβδομάδες, χωρίς πυρετό, η αιτία σπάνια είναι λοίμωξη. Συχνότερα ευθύνονται:

• Γαστροοισοφαγική ή λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση, με ξηρότητα, αίσθημα κόμπου, βραχνάδα το πρωί και ανάγκη για συχνό καθάρισμα του λαιμού.
• Οπισθορινική έκκριση από αλλεργική ρινίτιδα ή χρόνια ιγμορίτιδα.
• Κάπνισμα, αλκοόλ, ξηρός ή μολυσμένος αέρας, κλιματισμός.
• Αναπνοή από το στόμα λόγω ρινικής απόφραξης, ιδίως τη νύχτα.
• Καταπόνηση της φωνής σε εκπαιδευτικούς, τραγουδιστές, ομιλητές.
• Σπανιότερα, όγκοι του φάρυγγα, ιδίως σε καπνιστές άνω των 50 με επίμονο μονόπλευρο πόνο ή δυσκαταποσία.

Συμπτώματα

• Πόνος, τσούξιμο ή «γρατζούνισμα» στον λαιμό, που επιδεινώνεται με την κατάποση.
• Ξηρότητα, βραχνάδα, ερεθιστικός βήχας.
• Ερυθρός φάρυγγας, ενίοτε με μικρές διογκώσεις (λεμφικά οζίδια) στο πίσω τοίχωμα.
• Πυρετός, συνήθως χαμηλός στις ιογενείς μορφές, υψηλότερος στη στρεπτοκοκκική.
• Συνάχι, φτάρνισμα, επιπεφυκίτιδα και βήχας: συνηγορούν υπέρ ιού.
• Διογκωμένοι, ευαίσθητοι λεμφαδένες στον λαιμό.
• Πονοκέφαλος, κόπωση, μυαλγίες· στα παιδιά κοιλιακός πόνος και ναυτία.

Διάγνωση

Ο γιατρός εξετάζει τον φάρυγγα, τη μύτη, τα αυτιά και τους λεμφαδένες και χρησιμοποιεί τα κλινικά κριτήρια Centor (πυρετός, πύον στις αμυγδαλές, επώδυνοι πρόσθιοι τραχηλικοί λεμφαδένες, απουσία βήχα, ηλικία) για να εκτιμήσει την πιθανότητα στρεπτοκόκκου. Όταν η πιθανότητα είναι ενδιάμεση ή υψηλή, γίνεται ταχύ τεστ στρεπτοκόκκου από φαρυγγικό επίχρισμα και, αν είναι αρνητικό σε παιδί, καλλιέργεια. Σε υποψία μονοπυρήνωσης ή σε παρατεταμένα συμπτώματα ζητούνται εξετάσεις αίματος. Στη χρόνια φαρυγγίτιδα μπορεί να χρειαστεί ενδοσκόπηση του λάρυγγα από ωτορινολαρυγγολόγο ή γαστροσκόπηση.

Θεραπεία της φαρυγγίτιδας

Ιογενής φαρυγγίτιδα

Υποχωρεί μόνη της σε 3 έως 7 ημέρες. Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν και η άσκοπη χρήση τους δημιουργεί ανθεκτικά μικρόβια. Ανακούφιση προσφέρουν:

• Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη για τον πόνο και τον πυρετό, με τις οδηγίες του γιατρού.
• Άφθονα υγρά, ζεστά ροφήματα με μέλι (όχι σε βρέφη κάτω του έτους), ή αντίθετα δροσερά ροφήματα και παγωτό, ανάλογα με το τι ανακουφίζει.
• Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο (μισό κουταλάκι αλάτι σε ένα ποτήρι νερό) αρκετές φορές την ημέρα.
• Παστίλιες ή σπρέι λαιμού με ήπιο τοπικό αναισθητικό, μόνο σε ενήλικες και μεγαλύτερα παιδιά.
• Υγραντήρας στο δωμάτιο, αποφυγή καπνού και ανάπαυση της φωνής.

Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα

Χορηγείται αντιβιοτικό, συνήθως πενικιλίνη ή αμοξικιλλίνη για 10 ημέρες, ή εναλλακτικά σε αλλεργία. Η βελτίωση έρχεται μέσα σε 1 έως 2 ημέρες, αλλά το σχήμα ολοκληρώνεται πλήρως για την πρόληψη του ρευματικού πυρετού. Ο ασθενής παύει να μεταδίδει 24 ώρες μετά την πρώτη δόση.

Χρόνια φαρυγγίτιδα

Αντιμετωπίζεται η αιτία: αντιπαλινδρομική αγωγή και αλλαγές στη διατροφή, θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας ή της ιγμορίτιδας, διακοπή καπνίσματος, ενυδάτωση και αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων.

Φροντίδα στο σπίτι με τη Nosileia247

Ο πονόλαιμος σπάνια χρειάζεται νοσοκομείο, αλλά η σωστή διάγνωση αποφασίζει αν θα δοθεί αντιβιοτικό. Οι έμπειροι εξωτερικοί συνεργάτες της Nosileia247 έρχονται σε όλη την Αττική, 24 ώρες το 24ωρο:

• Επίσκεψη γιατρού στο σπίτι ή παθολόγου στο σπίτι για εξέταση, strep test και συνταγογράφηση, χωρίς αναμονή σε ιατρείο με άλλους ασθενείς.
• Αιμοληψία κατ’ οίκον όταν χρειάζεται γενική αίματος, CRP ή έλεγχος για μονοπυρήνωση.
• Ενδοφλέβια χορήγηση ορών ή φαρμάκων σε ασθενείς που δεν μπορούν να καταπιούν ή είναι αφυδατωμένοι.
• Νοσηλευτής στο σπίτι για ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένους που χρειάζονται παρακολούθηση της θερμοκρασίας και της λήψης υγρών.

Πότε να ζητήσετε άμεσα ιατρική βοήθεια

• Δυσκολία στην αναπνοή, θορυβώδης εισπνοή ή αδυναμία κατάποσης σάλιου.
• Έντονος μονόπλευρος πόνος με δυσκολία να ανοίξει το στόμα και «πνιχτή» φωνή (πιθανό περιαμυγδαλικό απόστημα).
• Πυρετός πάνω από 39,5°C ή πυρετός που διαρκεί πάνω από 3 ημέρες.
• Πονόλαιμος που επιμένει πάνω από 2 εβδομάδες, ή που συνοδεύεται από απώλεια βάρους, βραχνάδα πάνω από 3 εβδομάδες, αίμα στο σάλιο ή εξόγκωμα στον λαιμό.
• Εξάνθημα με πυρετό, δυσκαμψία αυχένα, έντονη υπνηλία ή σημάδια αφυδάτωσης, ιδίως σε παιδιά.
• Πονόλαιμος σε άτομο με σοβαρή ανοσοκαταστολή, χημειοθεραπεία ή αφαιρεμένο σπλήνα.

Πρόληψη

Τα μέτρα είναι τα ίδια με κάθε λοίμωξη του αναπνευστικού: συχνό πλύσιμο χεριών, αποφυγή κοινής χρήσης ποτηριών και σκευών, κάλυψη του βήχα, παραμονή στο σπίτι όσο υπάρχει πυρετός και ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός. Για τη χρόνια φαρυγγίτιδα, η διακοπή του καπνίσματος, η καλή ενυδάτωση, ο υγραντήρας τον χειμώνα, η αποφυγή βαριών βραδινών γευμάτων και αλκοόλ πριν τον ύπνο, και η θεραπεία της ρινικής απόφραξης ώστε να αναπνέετε από τη μύτη, μειώνουν αισθητά τα συμπτώματα.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο διαρκεί η φαρυγγίτιδα;

Η ιογενής 3 έως 7 ημέρες. Η στρεπτοκοκκική βελτιώνεται σε 1 έως 2 ημέρες με αντιβιοτικό. Ερεθισμός που επιμένει πάνω από 2 εβδομάδες χρειάζεται διερεύνηση για χρόνια αίτια.

Πώς καταλαβαίνω αν είναι ιός ή στρεπτόκοκκος;

Ο βήχας, το συνάχι και η βραχνάδα δείχνουν ιό. Ο απότομος υψηλός πυρετός, το πύον, οι επώδυνοι λεμφαδένες και η απουσία βήχα δείχνουν στρεπτόκοκκο. Μόνο το strep test ή η καλλιέργεια δίνουν σίγουρη απάντηση.

Βοηθούν τα αντιβιοτικά στον ιογενή πονόλαιμο;

Όχι. Δεν συντομεύουν τη νόσο και προκαλούν παρενέργειες και μικροβιακή αντοχή. Χορηγούνται μόνο σε επιβεβαιωμένη ή πολύ πιθανή βακτηριακή λοίμωξη.

Γιατί ξυπνάω κάθε πρωί με πονόλαιμο;

Συνηθέστερες αιτίες είναι η αναπνοή από το στόμα, ο ξηρός αέρας, το ροχαλητό και η νυχτερινή παλινδρόμηση. Αν επιμένει, αξίζει εκτίμηση από γιατρό.

Πηγές: CDC – About Sore Throat· NHS – Sore throat· Mayo Clinic – Sore throat· IDSA – Clinical Practice Guideline for Group A Streptococcal Pharyngitis.