Βρογχίτιδα: Οξεία και Χρόνια – Συμπτώματα, Αίτια και Θεραπεία

Η βρογχίτιδα είναι η φλεγμονή των βρόγχων, των αεραγωγών που μεταφέρουν τον αέρα από την τραχεία προς τους πνεύμονες. Όταν το τοίχωμά τους φλεγμαίνει, παράγεται περισσότερη βλέννα, οι αεραγωγοί στενεύουν και εμφανίζεται ο χαρακτηριστικός επίμονος βήχας. Υπάρχουν δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις που μοιράζονται το ίδιο όνομα: η οξεία βρογχίτιδα, μια συνήθως ιογενής λοίμωξη που υποχωρεί μόνη της σε λίγες εβδομάδες, και η χρόνια βρογχίτιδα, μια μορφή χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ) που σχετίζεται κυρίως με το κάπνισμα και απαιτεί μακροχρόνια παρακολούθηση.

Στο άρθρο αυτό θα βρείτε πώς ξεχωρίζουν οι δύο μορφές, ποια είναι τα συμπτώματα και τα αίτιά τους, πώς γίνεται η διάγνωση, πότε χρειάζονται αντιβιοτικά, πώς γίνεται η φροντίδα στο σπίτι και πότε πρέπει να καλέσετε γιατρό.

Οξεία βρογχίτιδα

Αίτια

Σε πάνω από 9 στις 10 περιπτώσεις η οξεία βρογχίτιδα προκαλείται από τους ίδιους ιούς που προκαλούν το κρυολόγημα και τη γρίπη: ρινοϊούς, ιούς γρίπης Α και Β, αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), αδενοϊούς, κορονοϊούς. Βακτήρια, όπως το μυκόπλασμα, τα χλαμύδια και ο κοκκύτης, ευθύνονται για ένα μικρό ποσοστό. Ερεθιστικοί παράγοντες, όπως ο καπνός, η σκόνη και οι ατμοί χημικών, μπορούν επίσης να προκαλέσουν οξεία φλεγμονή των βρόγχων.

Συμπτώματα

• Βήχας, αρχικά ξηρός και στη συνέχεια με πτύελα (διαφανή, λευκά, κίτρινα ή πρασινωπά· το χρώμα δεν σημαίνει απαραίτητα βακτηριακή λοίμωξη).
• Αίσθημα βάρους ή καύσου στο στήθος, ενοχλήσεις πίσω από το στέρνο κατά τον βήχα.
• Συριγμός (σφύριγμα) ή ήπια δύσπνοια, ιδίως σε άτομα με άσθμα.
• Χαμηλός πυρετός, κόπωση, πονόλαιμος και συνάχι τις πρώτες ημέρες.

Τα περισσότερα συμπτώματα υποχωρούν σε 7 έως 10 ημέρες, αλλά ο βήχας μπορεί να επιμείνει 2 έως 3 εβδομάδες, ενίοτε και περισσότερο, χωρίς αυτό να σημαίνει επιπλοκή.

Χρόνια βρογχίτιδα

Ορίζεται κλινικά ως παραγωγικός βήχας με πτύελα τις περισσότερες ημέρες, για τουλάχιστον 3 μήνες τον χρόνο, σε 2 συνεχόμενα χρόνια, χωρίς άλλη αιτία. Είναι η μία από τις δύο κύριες μορφές της ΧΑΠ (η άλλη είναι το εμφύσημα) και οι δύο συχνά συνυπάρχουν.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

• Το κάπνισμα είναι η αιτία στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, συμπεριλαμβανομένου του παθητικού καπνίσματος.
• Μακροχρόνια έκθεση σε σκόνη, χημικούς ατμούς και καυσαέρια στον χώρο εργασίας.
• Ατμοσφαιρική ρύπανση και καύση βιομάζας σε κλειστούς χώρους.
• Επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού στην παιδική ηλικία.
• Σπάνια, γενετική έλλειψη της α1-αντιθρυψίνης.

Συμπτώματα

Καθημερινός βήχας με πτύελα, κυρίως το πρωί, δύσπνοια που αρχικά εμφανίζεται στην προσπάθεια και σταδιακά και σε ηρεμία, συριγμός, συχνές «παροξύνσεις» (επιδεινώσεις με λοίμωξη, περισσότερα και πιο σκούρα πτύελα, μεγαλύτερη δύσπνοια), και σε προχωρημένα στάδια κυάνωση, οίδημα στα πόδια και απώλεια βάρους.

Βρογχίτιδα στα παιδιά και τους ηλικιωμένους

Στα βρέφη και τα μικρά παιδιά η φλεγμονή των μικρότερων αεραγωγών ονομάζεται βρογχιολίτιδα, οφείλεται συνήθως στον ιό RSV και μπορεί να προκαλέσει σημαντική δύσπνοια και δυσκολία στη σίτιση· χρειάζεται παιδιατρική εκτίμηση όταν το παιδί αναπνέει γρήγορα, «τραβά» τα πλευρά ή δεν πίνει υγρά. Στους ηλικιωμένους, η οξεία βρογχίτιδα εκδηλώνεται συχνά άτυπα, με αδυναμία, σύγχυση ή πτώσεις αντί για πυρετό, και εξελίσσεται ευκολότερα σε πνευμονία, γι’ αυτό η πρώιμη κλινική εξέταση στο σπίτι είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.

Διάγνωση

Στην οξεία βρογχίτιδα η διάγνωση είναι κλινική: ο γιατρός ακροάται τους πνεύμονες και ελέγχει τον κορεσμό οξυγόνου με οξύμετρο. Εξετάσεις ζητούνται κυρίως για να αποκλειστεί η πνευμονία: ακτινογραφία θώρακα, όταν υπάρχει υψηλός πυρετός, ταχύπνοια, χαμηλός κορεσμός ή παθολογικά ακροαστικά ευρήματα, και εξετάσεις αίματος (γενική αίματος, CRP) σε αμφίβολες περιπτώσεις.

Στη χρόνια βρογχίτιδα απαιτείται σπιρομέτρηση, που επιβεβαιώνει την απόφραξη των αεραγωγών και καθορίζει τη βαρύτητα. Συμπληρωματικά μπορεί να γίνουν ακτινογραφία ή αξονική θώρακα, αέρια αρτηριακού αίματος για την εκτίμηση της ανάγκης για οξυγόνο, και έλεγχος α1-αντιθρυψίνης σε νεότερους ασθενείς.

Θεραπεία

Οξεία βρογχίτιδα

Τα αντιβιοτικά δεν συνιστώνται στην πλειονότητα των περιπτώσεων, γιατί η αιτία είναι ιογενής· χορηγούνται μόνο σε υποψία κοκκύτη, σε ασθενείς με σοβαρή υποκείμενη πνευμονοπάθεια ή όταν ο γιατρός υποψιάζεται πνευμονία. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική:

• Ανάπαυση, άφθονα υγρά και υγραντήρας ή εισπνοές υδρατμών για τη ρευστοποίηση των εκκρίσεων.
• Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη για τον πυρετό και τον πόνο στο στήθος.
• Μέλι (σε άτομα άνω του έτους) για τον νυχτερινό βήχα· τα αντιβηχικά σκευάσματα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα και αποφεύγονται στα μικρά παιδιά.
• Εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά, μόνο με ιατρική οδηγία, σε ασθενείς με συριγμό ή άσθμα.
• Αποχή από το κάπνισμα και τους ερεθιστικούς παράγοντες.

Χρόνια βρογχίτιδα και ΧΑΠ

• Διακοπή καπνίσματος: η μόνη παρέμβαση που επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου.
• Εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά μακράς δράσης και, σε επιλεγμένους ασθενείς, εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή.
• Πνευμονική αποκατάσταση: πρόγραμμα άσκησης και εκπαίδευσης που βελτιώνει τη δύσπνοια και την αντοχή.
• Εμβολιασμοί: γρίπης κάθε χρόνο, πνευμονιόκοκκου, COVID-19, RSV και κοκκύτη σύμφωνα με τις οδηγίες.
• Μακροχρόνια οξυγονοθεραπεία στο σπίτι όταν τα αέρια αίματος δείχνουν χρόνια χαμηλό οξυγόνο.
• Στις παροξύνσεις: βρογχοδιασταλτικά βραχείας δράσης, σύντομο σχήμα κορτικοστεροειδών από το στόμα και αντιβιοτικό όταν τα πτύελα γίνονται πυώδη, πάντα με απόφαση γιατρού.

Φροντίδα στο σπίτι με τη Nosileia247

Οι ασθενείς με χρόνια βρογχίτιδα, οι ηλικιωμένοι και όσοι δυσκολεύονται να μετακινηθούν ωφελούνται ιδιαίτερα από την κατ’ οίκον φροντίδα. Οι έμπειροι εξωτερικοί συνεργάτες της Nosileia247 καλύπτουν όλη την Αττική, 24 ώρες το 24ωρο:

• Επίσκεψη γιατρού στο σπίτι για ακρόαση, οξυμετρία και απόφαση για ακτινογραφία ή αντιβιοτικό.
• Ακτινογραφία θώρακα κατ’ οίκον με φορητό μηχάνημα και αιμοληψία στο σπίτι.
• Αέρια αίματος κατ’ οίκον για τη ρύθμιση της οξυγονοθεραπείας.
• Αναρρόφηση βρογχικών εκκρίσεων σε κατακεκλιμένους ασθενείς που δεν μπορούν να αποβάλουν τα πτύελα.
• Ενδοφλέβια χορήγηση αντιβιοτικών ή ορών στο σπίτι, όταν ο γιατρός το κρίνει.
• Νοσηλευτής στο σπίτι για την παρακολούθηση του κορεσμού οξυγόνου, τη σωστή χρήση των εισπνεόμενων και τη νεφελοποίηση.

Πότε να καλέσετε αμέσως γιατρό ή το 166

• Δύσπνοια σε ηρεμία, δυσκολία να μιλήσει ολόκληρες προτάσεις, μπλε χείλη ή νύχια.
• Κορεσμός οξυγόνου κάτω από 92% (ή κάτω από τον συνήθη στόχο που έχει θέσει ο γιατρός σε ασθενή με ΧΑΠ).
• Πυρετός πάνω από 38,5°C για περισσότερες από 3 ημέρες, ή πυρετός που επανεμφανίζεται αφού είχε υποχωρήσει.
• Βήχας με αίμα.
• Πόνος στο στήθος κατά την αναπνοή, ταχυκαρδία, σύγχυση ή έντονη υπνηλία.
• Βήχας που διαρκεί πάνω από 3 εβδομάδες, ή επεισόδια βρογχίτιδας που επαναλαμβάνονται συχνά.
• Οποιαδήποτε επιδείνωση σε ασθενή με ΧΑΠ, καρδιακή ανεπάρκεια, ανοσοκαταστολή ή ηλικία άνω των 75 ετών.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι η βρογχίτιδα μεταδοτική;

Η οξεία βρογχίτιδα από ιό μεταδίδεται όπως το κρυολόγημα, με σταγονίδια και χέρια, κυρίως τις πρώτες ημέρες. Η χρόνια βρογχίτιδα δεν είναι μεταδοτική.

Πόσο διαρκεί ο βήχας μετά από βρογχίτιδα;

Συνήθως 2 έως 3 εβδομάδες. Σε ένα ποσοστό ασθενών διαρκεί έως και 4 εβδομάδες. Αν ξεπερνά τις 3 εβδομάδες ή συνοδεύεται από πυρετό, αίμα ή δύσπνοια, χρειάζεται εκτίμηση.

Τα πράσινα πτύελα σημαίνουν ότι χρειάζομαι αντιβιοτικό;

Όχι απαραίτητα. Το χρώμα οφείλεται σε ένζυμα των λευκών αιμοσφαιρίων και εμφανίζεται και σε ιογενείς λοιμώξεις. Την απόφαση για αντιβιοτικό παίρνει ο γιατρός με βάση τη συνολική εικόνα.

Μπορεί η βρογχίτιδα να εξελιχθεί σε πνευμονία;

Σπάνια, κυρίως σε ηλικιωμένους, καπνιστές, ασθενείς με ΧΑΠ ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Υψηλός πυρετός, ταχύπνοια και χαμηλός κορεσμός είναι σημάδια που χρειάζονται ακτινογραφία.

Πηγές: CDC – About Acute Bronchitis (Chest Cold)· NHS – Bronchitis· GOLD – Global Strategy for the Diagnosis, Management and Prevention of COPD (2024 Report)· Mayo Clinic – Bronchitis.