Σκωληκοειδίτιδα: Συμπτώματα, Αίτια, Διάγνωση και Θεραπεία

Η σκωληκοειδίτιδα είναι η οξεία φλεγμονή της σκωληκοειδούς απόφυσης, ενός μικρού σωληνωτού οργάνου μήκους λίγων εκατοστών που εκφύεται από το τυφλό, το πρώτο τμήμα του παχέος εντέρου, στο δεξιό κάτω τμήμα της κοιλιάς. Είναι η συχνότερη αιτία επείγουσας χειρουργικής επέμβασης στην κοιλιά και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, με μέγιστη συχνότητα μεταξύ 10 και 30 ετών. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, η απόφυση μπορεί να διατρηθεί (ρήξη) και να προκαλέσει περιτονίτιδα, μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση.

Στο άρθρο αυτό εξηγούμε πώς αναγνωρίζονται τα συμπτώματα, γιατί προκαλείται, πώς γίνεται η διάγνωση, ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές και πώς οργανώνεται η ανάρρωση στο σπίτι μετά την επέμβαση.

Συμπτώματα σκωληκοειδίτιδας

Η κλασική εικόνα εξελίσσεται μέσα σε 12 έως 48 ώρες:

• Πόνος που ξεκινά αόριστα γύρω από τον ομφαλό ή στο επιγάστριο και μέσα σε λίγες ώρες μετακινείται και εντοπίζεται στο δεξιό κάτω τμήμα της κοιλιάς. Γίνεται σταθερός, επιδεινώνεται με το περπάτημα, τον βήχα, το βαθύ κράτημα της αναπνοής ή το τράνταγμα του αυτοκινήτου.
• Ανορεξία, σχεδόν πάντα παρούσα· η επιθυμία για φαγητό κάνει τη διάγνωση λιγότερο πιθανή.
• Ναυτία και έμετος, που εμφανίζονται συνήθως μετά την έναρξη του πόνου, όχι πριν.
• Χαμηλός πυρετός (37,5–38,5°C). Υψηλότερος πυρετός συνήθως σημαίνει ρήξη.
• Φούσκωμα, δυσκοιλιότητα ή, σπανιότερα, διάρροια, αδυναμία αποβολής αερίων.

Στα μικρά παιδιά, τους ηλικιωμένους και τις εγκύους η εικόνα είναι συχνά άτυπη: ο πόνος μπορεί να είναι διάχυτος, ο πυρετός να λείπει και η διάγνωση να καθυστερεί, γι’ αυτό και ο κίνδυνος ρήξης είναι υψηλότερος σε αυτές τις ομάδες. Στην εγκυμοσύνη ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται ψηλότερα, καθώς η μήτρα μετατοπίζει την απόφυση.

Αίτια

Η σκωληκοειδίτιδα προκαλείται από την απόφραξη του αυλού της απόφυσης, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση εκκρίσεων, τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων, την αύξηση της πίεσης, τη διαταραχή της αιμάτωσης και τελικά τη φλεγμονή και τη νέκρωση του τοιχώματος. Η απόφραξη οφείλεται συνήθως σε:

• Σκληρά κόπρανα (κοπρόλιθο).
• Υπερπλασία του λεμφικού ιστού μετά από ιογενή ή γαστρεντερική λοίμωξη, ιδίως στα παιδιά.
• Σπανιότερα, παράσιτα, ξένα σώματα ή όγκους στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας.

Δεν υπάρχει αποδεδειγμένος τρόπος πρόληψης, αν και η διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες συνδέεται με μικρότερη συχνότητα.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση από γιατρό, ο οποίος ελέγχει τη χαρακτηριστική ευαισθησία στο σημείο McBurney, τον πόνο κατά την απότομη άρση της πίεσης (αναπηδώσα ευαισθησία) και τη μυϊκή σύσπαση. Συμπληρωματικά:

• Εξετάσεις αίματος: αύξηση των λευκών αιμοσφαιρίων και της CRP. Οι φυσιολογικές τιμές δεν αποκλείουν τη νόσο.
• Γενική εξέταση ούρων: για να αποκλειστεί ουρολοίμωξη ή κολικός νεφρού.
• Τεστ κύησης σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, για τον αποκλεισμό εξωμήτριας κύησης.
• Υπερηχογράφημα κοιλίας: πρώτη απεικονιστική επιλογή σε παιδιά, εγκύους και λεπτόσωμους ενήλικες.
• Αξονική τομογραφία: η ακριβέστερη μέθοδος στους ενήλικες, όταν ο υπέρηχος δεν είναι διαγνωστικός.

Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει τη γαστρεντερίτιδα, τον κολικό εντέρου, τον κολικό νεφρού, την ουρολοίμωξη, τη νόσο Crohn, την εκκολπωματίτιδα και, στις γυναίκες, γυναικολογικές παθήσεις όπως η κύστη ωοθήκης και η σαλπιγγίτιδα.

Θεραπεία

Σκωληκοειδεκτομή

Η χειρουργική αφαίρεση της απόφυσης παραμένει η θεραπεία εκλογής. Γίνεται συνήθως λαπαροσκοπικά, μέσα από τρεις μικρές τομές, με σύντομη νοσηλεία (συχνά 1–2 ημέρες) και γρήγορη επιστροφή στις δραστηριότητες. Η ανοιχτή επέμβαση επιλέγεται σε επιπλεγμένες περιπτώσεις. Πριν από το χειρουργείο χορηγούνται ενδοφλέβια υγρά και αντιβιοτικά.

Αντιβιοτική θεραπεία χωρίς χειρουργείο

Σε επιλεγμένους ενήλικες με μη επιπλεγμένη σκωληκοειδίτιδα, χωρίς κοπρόλιθο στην αξονική, η θεραπεία μόνο με αντιβιοτικά είναι αποδεκτή εναλλακτική. Μεγάλες μελέτες δείχνουν ότι περίπου 6 στους 10 ασθενείς αποφεύγουν το χειρουργείο μέσα στον πρώτο χρόνο, ενώ οι υπόλοιποι θα χρειαστούν τελικά σκωληκοειδεκτομή λόγω υποτροπής. Η επιλογή συζητείται με τον χειρουργό.

Επιπλεγμένη σκωληκοειδίτιδα

Σε ρήξη με απόστημα, μπορεί να προηγηθεί παροχέτευση του αποστήματος υπό απεικονιστική καθοδήγηση και αντιβιοτικά, και η σκωληκοειδεκτομή να γίνει αργότερα. Σε γενικευμένη περιτονίτιδα απαιτείται άμεση επέμβαση.

Επιπλοκές

Η σημαντικότερη επιπλοκή είναι η ρήξη της απόφυσης, που συμβαίνει σε περίπου 1 στους 5 ασθενείς, συχνότερα όταν η διάγνωση καθυστερεί πάνω από 48 ώρες. Η ρήξη μπορεί να οδηγήσει σε περιαποφυσιακό απόστημα, δηλαδή συλλογή πύου που περιχαρακώνεται από τα γειτονικά όργανα, ή σε γενικευμένη περιτονίτιδα, με έντονο διάχυτο πόνο, σκληρή κοιλιά, υψηλό πυρετό, ταχυκαρδία και σηπτική εικόνα. Σπανιότερες επιπλοκές είναι η απόφραξη του εντέρου από συμφύσεις και η θρόμβωση φλεβών του ήπατος. Μετά την επέμβαση, οι συχνότερες επιπλοκές είναι η λοίμωξη του τραύματος και το ενδοκοιλιακό απόστημα, που εκδηλώνονται με πυρετό και πόνο μερικές ημέρες μετά.

Ανάρρωση στο σπίτι μετά τη σκωληκοειδεκτομή

Μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στις καθημερινές δραστηριότητες σε 1 έως 2 εβδομάδες, μετά από ανοιχτή ή επιπλεγμένη επέμβαση σε 3 έως 4 εβδομάδες. Οι έμπειροι εξωτερικοί συνεργάτες της Nosileia247 υποστηρίζουν την ανάρρωση σε όλη την Αττική:

• Επίσκεψη γενικού χειρουργού στο σπίτι για τον έλεγχο των τομών, την αλλαγή επιθεμάτων και την αφαίρεση ραμμάτων.
• Νοσηλευτής στο σπίτι για την περιποίηση του τραύματος, τη χορήγηση φαρμάκων και την παρακολούθηση της θερμοκρασίας.
• Ενδοφλέβια χορήγηση αντιβιοτικών στο σπίτι, όταν ο χειρουργός συνεχίζει την αγωγή μετά το εξιτήριο σε επιπλεγμένες περιπτώσεις.
• Αιμοληψία κατ’ οίκον για τον επανέλεγχο των δεικτών φλεγμονής.
• Επίσκεψη παθολόγου στο σπίτι για την αρχική εκτίμηση του κοιλιακού πόνου, όταν δεν είναι σαφές αν χρειάζεται νοσοκομείο, και ιδιωτικό ασθενοφόρο για τη διακομιδή.

Πρακτικές οδηγίες: σηκωθείτε και περπατήστε νωρίς για την πρόληψη θρομβώσεων· αποφύγετε την άρση βαρών πάνω από 5 κιλά και την έντονη άσκηση για 2 έως 4 εβδομάδες, όπως θα σας πει ο χειρουργός· ξεκινήστε με ελαφριά διατροφή και προχωρήστε σταδιακά· κρατήστε τις τομές καθαρές και στεγνές.

Πότε να καλέσετε αμέσως γιατρό ή το 166

Πριν από τη διάγνωση: πόνος στο δεξιό κάτω τμήμα της κοιλιάς που επιδεινώνεται μέσα σε ώρες, ιδίως με ανορεξία, ναυτία ή πυρετό. Μην παίρνετε παυσίπονα, καθαρτικά ή τροφή μέχρι να εξεταστείτε, γιατί μπορεί να καλύψουν την εικόνα ή να επιπλέξουν την αναισθησία. Η ξαφνική ανακούφιση του πόνου μετά από ώρες έντονου πόνου μπορεί να σημαίνει ρήξη και δεν είναι καλό σημάδι.

Μετά την επέμβαση: πυρετός πάνω από 38°C, πόνος που αυξάνεται αντί να μειώνεται, ερυθρότητα, οίδημα ή πύον στις τομές, επίμονοι έμετοι, φουσκωμένη κοιλιά χωρίς αέρια ή κενώσεις, διάρροια με πυρετό, ή πόνος στο πόδι και δύσπνοια (πιθανή θρόμβωση).

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί η σκωληκοειδίτιδα να περάσει μόνη της;

Σπάνια, ορισμένες ήπιες περιπτώσεις υποχωρούν, αλλά ο κίνδυνος ρήξης είναι πολύ σοβαρός για να το περιμένει κανείς. Κάθε υποψία χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Πόσες ώρες μετά την έναρξη του πόνου μπορεί να γίνει ρήξη;

Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τις πρώτες 24 έως 36 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων, αν και διαφέρει από άτομο σε άτομο.

Επηρεάζει η αφαίρεση της απόφυσης την υγεία;

Όχι με τρόπο που να γίνεται αντιληπτός. Η απόφυση έχει μικρό ρόλο στο ανοσοποιητικό και η απουσία της δεν προκαλεί προβλήματα.

Είναι κληρονομική;

Υπάρχει ελαφρά αυξημένη πιθανότητα σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό, αλλά δεν είναι κληρονομική νόσος με τη στενή έννοια.

Πηγές: NIDDK – Appendicitis· NHS – Appendicitis· Mayo Clinic – Appendicitis· CODA Collaborative – A Randomized Trial Comparing Antibiotics with Appendectomy for Appendicitis (NEJM 2020).